Ułatwienia dostępu

Nie chodzi o to, by nie zasnąć, lecz by czegoś nie przespać

Nie chodzi o to, by nie zasnąć. Czasem sprowadza się praktyki religijne do swoistych manewrów duchowych. Uczy się tego poprzez nocne czuwania, jak gdyby z założenia czuwanie w nocy było lepsze od czuwania w dzień. Podpiera się to oczywiście teorią o wysiłku, który wyrabia hart ducha. Ale wróćmy do określenia „manewry”. W wojsku są potrzebne, ale bez realnego zagrożenia usypiają. Wszystkie armie w stanie pokoju ćwiczyły i nagle, w kontekście wojny, okazuje się, że większość nie jest do niej przygotowana. Czuwanie bez realnej potrzeby w konsekwencji usypia jeszcze bardziej. Mamy też pokłady czuwania: czuwamy, by nie zgrzeszyć, by nie przekroczyć prawa, czuwamy nad naszą spontanicznością.

Bezsensowne czuwanie rodzi ociężałość serca. Święty Tomasz z Akwinu w Sumie teologicznej (II-II, q. 35) pisał, że nikt nie może zbyt długo pozostawać w smutku. Po pierwsze, gdyż z natury człowiek oddala się od tego, co go zasmuca. Po drugie, człowiek zwraca się ku temu, w czym odczuwa przyjemność. W swoim innym dziele, Quaestiones disputatae de malo, Tomasz dopowiada: ociężałość jest ucieczką przed sobą samym, jest formą duchowego włóczęgostwa, objawia się w gadulstwie.

Ociężałość rodzi kolejne postawy. Jedną z nich jest tępota. Rozpoznaje się jakieś większe dobro, ale człowiek w swojej tępocie potrafi jedynie postawić pytanie: „Ale po co to wszystko? Do czego to się może przydać? Czy bez tego nie można żyć?” Inną formą jest małoduszność, która polega na braku odwagi do podejmowania wielkich rzeczy. Ociężałość serca objawia się również wzburzeniem jako formą niezadowolenia z siebie, z innych, w odniesieniu do wiary – z Kościoła. To przeradza się w postawę złośliwości – jedną z odsłon jest fałszywa pokora, która każe mówić, że jestem zbyt pokorny, by coś podjąć. Druga forma to pycha odrzucenia – odrzucam to, co jest, ponieważ nie godzę się na taką rzeczywistość. W ten sposób można odrzucić drugiego człowieka, Kościół, odpowiedzialność za świat. Moja wizja czegoś nie pozwala mi zaakceptować obecnej rzeczywistości. Krytykując wszystko, nie robię nic.

Panny roztropne i nierozsądne. Na ich przykładzie najlepiej zauważyć różnicę pomiędzy sensownym czuwaniem a wyłącznie manewrami duchowymi. Roztropne czuwały, czekając, by nie przespać przyjścia oblubieńca, nierozsądne czekały, by nie zasnąć. Cel jednych miał przedmiot (oblubieniec), cel drugich skupiał się na czynności – ćwiczymy niezasypianie, tylko nie wiemy, po co? Nadzieja chrześcijańska ma zawsze przedmiot. Bezprzedmiotowa jest wyłącznie formą jakiejś aktywności religijnej, która wcześniej czy później znuży człowieka.

Świętość, czyli Bóg nie powiedział jeszcze ostatniego słowa

Świętość. Jak dobrze, że nie orzekają o niej ludzie i jak dobrze, że od ludzi nie zależy. Ona jest jak kres relacji. Wszystko, co pomiędzy, jest nasze – plany, starania, walka, obojętność. Ale nie my dajemy podwaliny pod świętość ani też od nas do końca ona nie zależy. To Bóg mówi ostatnie słowo, to Bóg wyznacza granice, to Bóg zabija i ożywia. Logos – pierwsze i ostatnie słowo, horyzont naszych słów.

Świętość to życie, nie teoria. Cierpienie, i wszystko co może człowieka spotkać, jest tylko pewnym ograniczeniem dążenia do pełni szczęścia, ale tej pełni nie niweczy. Ważne jest to, by pamiętać, że wszystko, co nas spotyka, jest doświadczeniem drogi, a nie kresu. Drogi, na której jeszcze wszystko może się wydarzyć. Drogi, na której ten, kto stoi, może w pysze upaść, drogi, na której ten, kto się potknął, ciągle może powstać.

Zostaliśmy nazwani dziećmi Bożymi. Wraca refleks z raju. Bóg nadaje imię, nazywa to, co stworzył, nie uzależnia imienia od zasług. Wielcy grzesznicy Biblii nosili piękne imiona. To oni nie dorośli do imienia, które dał im Bóg. On nie buduje naszej tożsamości z proporcji pomiędzy zasługą a grzechem.

Nowe błogosławieństwa. Ubodzy – czyli ci, którzy są wolni od przymusu posiadania. Którzy płaczą – gdyż są wolni do współodczuwania. Cisi – oni potrafią słyszeć w ciszy i wyrażać ciszą. Łaknący sprawiedliwości – którzy nie godzą się na świat wyłącznie „ludzi sukcesu”. Miłosierni – oni nigdy nie zamykają człowieka w jego grzechu. Czystego serca – gdyż nie muszą cierpieć na duchową schizofrenię. Wprowadzający pokój – to ci, którzy zrozumieli, że można się różnić. Prześladowani dla sprawiedliwości – gotowi cierpieć, by nie godzić się na kłamstwo i obojętność.

Wielkie pytania jako forma ucieczki od realnych problemów

Wielkie pytania. Lubimy stawiać pytania niestosowne. Podobnie pyta uczony w Prawie: Które przykazanie jest największe? Pytanie niestosowne z dwóch powodów. Po pierwsze, nie pyta, by się dowiedzieć, ale dlatego, by wystawić Jezusa na próbę. Po drugie, po co pyta o największe, skoro pogubił się w najmniejszych – sześciuset trzynastu. My również lubimy pytać jaka metoda wychowawcza jest najlepsza, jaki lek jest na wszystko, jakie nabożeństwo jest najważniejsze. Tymczasem nie pytamy o istotę, ponieważ spieramy się o to, który wizerunek Jezusa na obrazie jest najbardziej autentyczny, a zapominamy o dostrzeganiu Go w obrazie jakim jest człowiek. Dlatego tak mocno burzy nasze myślenie o Bogu prawda o Wcieleniu. Stał się człowiekiem, by mieć Go w kim kochać.

Nawrócenie językowe. Kiedy człowiek popełnia zbyt dużo błędów językowych, potrzebuje językowego nawrócenia. Podobnego nawrócenia potrzebuje język religijny. Polega ono na zastąpieniu spójnika „albo” spójnikiem „i”. Ten pierwszy jest rozłączny, to znaczy łączy, by ostatecznie dzielić. Trochę jak nasze idee, w których łączymy się z sobą, by oddzielać się od innych. Dobrze oddają to saduceusze i faryzeusze. Co ich dzieli? Wszystko. Co ich łączy? Nienawiść do Jezusa. Podobnie jak nasz Bóg i wróg. Czasem trudno o prostą odpowiedź, co łączy bardziej.

Miłować całym sercem. W schorzeniach kardiologicznych charakterystyczny jest lęk przed tym, że przeforsuje się serce. Ciśnienie za niskie – szukamy sensacji, za wysokie – zawieszamy działanie. Boimy się angażować całym sercem, jakbyśmy bali się udaru z miłości. Boimy się kochać całym sercem, a czasem nawet boimy się spocić dla drugiego. I wciąż pytamy niestosownie i nierealnie – które przykazanie jest największe?