Gdzie szukać początków? Potrafimy wskazać początki nowoczesnego państwa świeckiego, powołując się najpierw na konkretnych myślicieli: Johna Locke’a, Woltera, J.J. Rouseeau, czy też na wydarzenia historyczne – Deklarację niepodległości Stanów Zjednoczonych czy Rewolucję Francuską. Można też dopowiedzieć, że początki były o wiele wcześniejsze, kiedy Jezus pozbawiał Cezara praw boskich. Mało natomiast wiemy, jakie są początki „nowoczesnego państwa religijnego”. Co więcej, w socjologii taki termin nie występuje wprost, ponieważ zakłada sprzeczność samą w sobie. Skoro nowoczesne, to nie religijne. A jednak.
Zapytajmy o te początki. Wyrażają się w dialogu z Ewangelii o płaceniu podatku Cezarowi. Można by to zinterpretować szerzej i wyrazić dialog w następującej formie: Czy wolno płacić podatek współczesnym cezarom? A co to obchodzi Kościół? Ale można odwrócić sytuację i postawić pytanie: Czy wolno chodzić do kościoła i mieć jasne poglądy na rodzinę, in vitro, inne kwestie bioetyczne? A co to obchodzi Cezara? No właśnie. Chyba że cezar chce nabyć boskie prerogatywy. W tym właśnie można upatrywać początków „nowoczesnego państwa religijnego” jako szerszej metafory zaangażowania ruchów lewicowych w próbę zastąpienia Kościoła w ewangelizacji.
Pozostaje jedna kwestia – wolność sumienia. Jest ona nieco bardziej skomplikowana niż dwa poprzednie pytania. Sumienie jest bowiem własnością osoby, która może je kształtować w dowolnie przez siebie wybrany sposób, samodzielnie określając kierunek formacji i wybierając autorytety. Kościół w odniesieniu do sumienia może dać tylko propozycję jako autorytet moralny, ale czy do końca może zmusić człowieka w sumieniu do takich czy innych wyborów? Przez „związać w sumieniu” rozumiem – narzucić. Gdyby tak było, oznaczałoby to, że człowiek niewierzący mógłby uznać, że jest zwolniony z odpowiedzialności moralnej za swoje czyny.
I jeszcze jedna trudność. W imię czego „nowoczesne państwo religijne” mogłoby zabronić odniesień do Boga czy religii? Moja odpowiedź jest dość nietypowa. Miejsca na Boga nie ma chociażby wtedy, kiedy nie ma miejsca na myślenie matematyczne. Można postawić pytanie, co wspólnego ma matematyka z wiarą czy teologią? A jednak ma. Matematyka jest królową racjonalności. W tej racjonalności pokazuje, że można wyobrazić sobie istnienie czegoś, czego nie da się udowodnić empirycznie. Przykładem może być równanie x2 + 1 = 0. W świecie liczb rzeczywistych takie równanie nie ma rozwiązania, ale nie w świecie liczb zespolonych, w którym ma aż dwa rozwiązania: x = ±i gdzie i2 = -1. Oznacza to, że brak rozwiązania w jednym systemie nie przesądza o tym, czy w innym systemie będzie ono rozwiązywalne i logiczne. Dlaczego powołałem się na myślenie matematyczne? Ponieważ kiedyś rozwiązywanie równań kwadratowych należało do szkolnej edukacji matematycznej, a niektórzy nauczyciele będący pasjonatami matematyki, poszerzali ten zakres o rozwiązania w zbiorze liczb zespolonych. Dzisiaj liczby zespolone pozostają poza podstawą programową matematyki w szkołach ponadpodstawowych, nawet na poziomie rozszerzonym.
Czasem więc nie chodzi o wiarę; czasem wystarczyłaby matematyka i logika, których brakuje.
